صفحه نخست بیوگرافی فهرست آثار مقالات نقدها وگفتگوها گالری عکس تماس English

 

از ما بهتران (درباره کتاب)

از ما بهتران، مجموعه داستانی است با مضامین جن و پری و حوادث غیر طبیعی و به ظاهر ماوراء طبیعی، نویسنده در اولین داستان به خواننده می باوراند که جن و پری وجود دارد اما به چشم هر کس نمی آید. در این مجموعه، حوادث جنبه سمبلیک و استعاری می یابند و گاه به سمت طرح مسائل اجتماعی و القای ستیز میان آدمیان و جنیان می رود. آدمیانی که از نظر حاکمان سر به زیر نیستند و جنیانی که صرفأ برای شوخی و خنده یا ترساندن آدمیان به روزگار ما نیامده اند.

نقش پنهان (درباره کتاب)

 رمان نقش پنهان که نام یکی از داستان های کوتاه محمدعلی را که در دنیای سخن چاپ شده است _ و بعدها به خورشیدهای سنگی تغییر نام داد _ برخود دارد، نگاهی گذرا به تاریخ معاصر کشورمان است که در برگیرنده سال های پایانی حکومت پهلوی، وقوع انقلاب و آغاز جنگ است. مفهوم عدم قطعیت که پس از این اثر در رمان های باورهای خیس یک مرده و برهنه در باد نیز به کار گرفته می شود، در این اثر به شکلی کاملاً درونی شده و نه سطحی، به چشم می آید. اگر تا پیش از انقلاب به دلیل شرایط خاص اجتماعی نویسنده با قطعیت می توانست از آرمان ها و ایده آل ها سخن بگوید و حوادث اطرافش را به شکلی مطلق مورد بررسی قرار دهد، وقوع انقلاب و آغاز جنگ و شرایط اجتماعی و سیاسی جدیدی که پدید می آید آن قطعیت پیشین را، که غالباً از نویسنده مصلحی اجتماعی، سیاسی و... می ساخت، در نگاه نویسنده از میان می برد.

 

 

بازنشستگی و داستان‌های دیگر (درباره کتاب)

مجموعه داستان بازنشستگی، یکی از بهترین آثار محمد محمدعلی، نویسنده‌ی نام آشنای معاصر است. محمدعلی از معدود نویسندگن معاصر ایرانی است که ضمن جلب توجه منتقدان و دریافت چندین جایزه‌ی ادبی، توانسته در میان خوانندگان عمومی کتاب نیز مخاطبان بسیار زیادی پیدا کند.

اغلب آثار او بارها تجدید چاپ شده و سنت تازه‌ای در داستان‌نویسی مدرن ایران به جا گذاشته است. دو داستان مرغدانی و بازنشسته در مجموعه‌ی بازنشستگی، از معروف‌ترین داستان‌های کوتاه پس از انقلاب است. این داستان‌ها از سال 1366 تاکنون، بارها و بارها چاپ و مورد ارزیابی منتقدان قرارگرفته و پس از دریافت لوح تقدیر بیست سال داستان‌نویسی (1377)، از داستان‌های کلاسیک معاصر به‌شمار می‌رود.

 

 

جمشید و جمک (درباره کتاب)

جمشید و جمک، سومین رمان پژوهشی محمد محمدعلی در سه گانه ی روز اول عشق است، جمشید، پادشاه افسانه‌ای هند و ایرانی است. او در میان هندیان به مقام خدایی رسید که روان مرگان را پس از مرگ به آن جهان راهنمایی می کند، و در ایران نیمه خدایی شد که برای نخستین بار تمامی سرزمین های جهان را متحد کرد و تمدن آریایی را گستراند. جمشیدشاه رد تفکر ملی ایرانیان جایگاهی ویژه دارد. به گفته ی متون کهن، در زمان شهریاری هفتصد ساله ی جمشید، در جهان بیماری و مرگ و جنگ نبود. مردم فقط به ساختن جهان مشغول بودند. معماری، طبقه بندی مشاغل، پزشکی و وسایل حمل و نقل از جمله گردونه، در زمان او ساخته شد. جمشید دیوان را مقهور خود کرد و از آن ها برای برپایی تمدن عظیم آریایی استفاده کرد و سرانجام،‌غرورش، او را به نفرین ایزدی گرفتار کرد و تمام تمدن عظیمی که ساخته بود، به دست شاه اهریمنی، ضحاک ماردوش، افتاد و هزار سال تاریکی سرزمین ایران را فراگرفت، تا این که فریدون، از نسل جمشید، به پشتیبانی کاوه ی آهنگر، به خونخواهی جمشید و قربانیان ضحاک به پاخاست.
در این زمان، جمک، خواهر و همسر جمشید، به روایت سرگذشت پرشکوه و در عین حال غمباز این شاه افسانه ای، از آغاز تا سقوطش می پردازد.

آدم و حوا (درباره کتاب)

آدم و حوا بخش اول سه گانه روز اول عشق است که غیر از این کتاب در برگیرنده مشی و مشیانه و جمشید و جمک است. محمدعلی داستان خلقت و عشق آدم و حوا را در قالب مجموعه ای از داستان های کوتاه به هم پیوسته و از زبان اقلیما (دختر حوا) روایت می کند

 

مشی و مشیانه

مشی و مشیانه ، دومین قسمت از سه‌گانه‌ی روز اول عشق، داستان آفرینش نخستین زن و مرد را در اسطوره‌های ایرانی بازمی‌گوید. محمدعلی در این اثر، در کنار بازگویی اسطوره‌ی خلقت نوع بشر و رویارویی اهریمن و کیومرث، نخستین انسان، و مرگ اندوهناک او د رتنهایی و رستاخیز مشی و مشیانه از نطفه‌ی او، روایتی بسیار جذاب و عاشقانه از کیهان شناسی و رویکرد ایرانیان به جهان و آفرینش ارائه می‌دهد.

 

دریغ از روبه‌رو

محمدعلی ، بیشتر از هر نویسنده‌ای، فضاهای گوناگون را در آثارش آزموده است. او با مهارت کافی، فضاهای مطلوب داستانش را به شکل‌های مختلف خلق کرده است. محمدعلی در سه گانه‌ی روز اول عشق، فضایی اسطوره‌ای و رمزی خلق می‌کند، در داستان‌های نقش پنهان ، برهنه در باد و بازنشستگی ، ‌زندگی طبقه‌ی متوسط و کارمند را به تصویر می‌کشد و در از ما بهتران به بازآفرینی فضاهای زندگی سنتی و خرافات قومی می‌پردازد. اما در مجموعه داستان دریغ از رو به رو به خلق فضای زندگی کارگری و پیشه‌وری روی می آورد و با کارکشتگی، این بخش از زندگی شهری را که مدت‌هاست در ادبیات داستانی معاصر ما نادیده گرفته می‌شود، با نگاهی صمیمی ثبت می‌کند. در جوامع سنتی، دوری از فضاها و مضامین مأنوس و نزدیکی به فضاهای نامأنوس بسیار دشوار و حتی خطرپذیر است. ادبیات کار و کارگری، از فضاها و مضامین مهجور در ادبیات داستانی ایران است که شاید دلیل آن، ‌فقدان تاریخ شفاهی و کتبی از زندگی کارگران و شاید تفاوت خاستگاه طبقاتی نویسندگان با این فضاها بوده است. غلبه‌ی نگاه داستانی بر دشواری‌های روزمره‌ی این طبقه، خاستگاه و مدعای مجموعه داستان دریغ از روبه‌رو است.

 

 

گفتگو با احمد شاملو و دولت آبادی و اخوان ثالث, سه گفتگو

این گفتگو در سال 1365 و 1366 انجام شده است. 

در فضای گفتگو با این عزیزان تکلف و ما ومنی مطرح نبود، و از برکت همین فضای خودمانی بود که پرسشها و پاسخها اسیر سنت کلیشه سازی نشد. شاید همین باعث شد آنها چنان رغبتی از خود نشان بدهند و چنان سرعتی در تکمیل این کار بگیرند که در واقع در حد یک الگو به یاد ماندنی است.

آنچه در این پرسشها برای من مطرح بود نه تحلیل و شناخت کار آنها به عنوان یک شاعر و نویسنده و محقق و داستان نویس و دانستن نظرشان درباره شیوه هایی که به آن گرایش دارند ( چه قبلا اینها را به کرات گفته اند و به نظر می رسد نیازی نمی بینند در آنها تجدید نظر کنند)، بلکه هدف رسیدن به آخرین اندیشه و برداشتهای آنها بود...که صد البته هر گفتگویی، هر چقدر هم جامع و طولانی باشد، باز هم پاسخ خیلی از پرسشها را نداده و این طبیعی است، چه، نکاتی که ممکن است مطرح بوده باشد برای دیگری مهم تلقی نشود.

نشر قطره، گفتگو با احمد شاملو و دولت آبادی و اخوان ثالث، محمد محمدعلی، تهران، چاپ اول 1372.

 

 

 

پنج سال قبل از 1985

 کاملأ مشهود است که من به رغم مشاهده کاستی های پنهان و آشکار، در آن سال ها، از اقتصاد سوسیالیستی روس ها برای خود یک "تابو" ساخته و در واقع به بیان ساده، علائمی از عدالت اجتماعی و رفع تبعیض را که همواره آرزو می کرده، در آن می دیده ام. چیزی که در شکل و بیان تازه اش با آغاز قرن بیستم و عمدتأ با انقلاب اکتبر در سطح جهان مطرح شد و خیلی ها چه از دیدگاه مارکسیسم لنینیسم و چه غیر از آن موافق رفع نا برابری ها و اجحاف قدرتمندان به ضعفا بوده اند. اکنون نیز در پایان همین قرن و با آغاز هزاره سوم میلادی، حتی با از هم گسیختگی در اتحاد جماهیر شوروی، هنوز نیز متأسفانه همان مسأله عدالت اجتماعی و رفع تبعیض با دیگر خواسته های بشرِ امروز گره خورده است. به عبارت دیگر ما هنوز و شاید هم تا دوره های بعدِ حیات بشری با این واقعیت روبه روییم که هیچ یک از دو روش نظام یافته و قانونمند جهان امروز برای تأمین رهایی و خوشبختی بشر کارساز نیست. البته این شکست است، اما نه شکستی که از پا انداخته باشد. در طول یک قرن تقویمی سراسر مبارزه، تجربه های گوناگون اعم از شکست و پیروزی باعث دگرگونی های عظیم در ساختار اداره کشورها و زندگی هریک از ما شده است. در راستای انتقال تجربه ها، روایت چشم و گوش من هم گوشه بسیار ناچیزی از تجربه عظیمی است که انسان های این قرن پشت سر گذاشته و تا به این پایه رسیده اند که توقع و خواسته هایشان از هر دو نظام "موجود" فراتر برود.

 راویان قصه های سه گانه روز اول عشق، زنانی هستند که در کنار مردان بزرگ می زیسته اند و تاکنون به چشم نیامده اند. چراکه در کنار هر مرد بزرگ و خداگونه، زنی می زیسته است در شأن و منزلت او، که خود عاشقی بی نظیر بوده است، در حد اسطوره ها و افسانه ها و قصه هایی که تاکنون خوانده ایم.

نشر علم

 

قصه ی تهمینه

محمد محمدعلي‌ داستان‌نويس‌ نام‌ آشناي‌ معاصر، نويسنده‌اي‌ است‌ كه‌ شخصيت‌هايش‌ را در آستانه‌ي‌ تجربه‌ي‌ مدرنيته‌ قرار مي‌دهد؛ شخصيت‌هايي‌ كه‌ در رويارويي‌ با مدرنيته‌، گاه‌ دچار هويتي‌ تكه‌تكه‌ مي‌شوند و اين‌ هويت‌ در روايت‌ چندگانه‌ي‌ وي‌ از واقعيت‌ نمايان‌ مي‌شود. قصه‌ي‌ تهمينه‌ رماني‌ است‌ كه‌ از سويي‌ با افسانه‌هاي‌ شاهنامه‌ توازي‌ ساختاري‌ برقرار مي‌كند و از سويي‌ ديگر روايت‌ دختري‌ است‌ در چالش‌ براي‌ دست‌يابي‌ به‌ هويت‌ فردي‌. اين‌ اثر خوانشي‌ است‌ امروزي‌ از ابر داستان‌ رستم‌ و سهراب‌؛ خوانشي‌ معطوف‌ به‌ تهمينه‌؛ تهمينه‌اي‌ كه‌ متعلق‌ به‌ زمانه‌ي‌ ماست‌. اين‌ اثر 7 هم‌ روايت‌ عشق‌ است‌، هم‌ گم‌گشتگي‌ و هم‌ جنگ‌.

 

 

رعد و برق بی باران

زمان رخداد بخش اول این داستان، اواخر سلطنت احمد شاه قاجار و سایر بخش ها اواسط و اواخر سلطنت رضاشاه پهلوی در نظر گرفته شده است.

مکان، جایی است بین محله چاله حصار و قسمت جنوبی محله سنگلج که به قول مرحوم علامه قزوینی:... در روزهای عاشورا مرکزیتی داشته است و دسته های عزادار از آنجا به دیگر محله های شهر تقسیم می شدند... و محله سنگلج، ناحیه ای بود شامل خانه های کهنه و قدیمی و کوچه ها و معابر تنگ که از پارک شهر فعلی تا گذر مستوفی الممالک... ادامه داشت و به دستور رضاشاه، خانه های آن حدود از صاحبانش خریداری شد و بعدها شهرداری وقت به ریاست سرهنگ بوذرجمهر، چند خیابان و یک پارک بزرگ در آن احداث کرد.

موضوع داستان، واکنش شخصیت های خیالی است به نام حاج معمار و حاج حسن آقا کیهان. نخست در مصاف با کم آبی محله و سپس تخریب و احداث خیابان و...

 

چشم دوم  

این مجموعه وصف حال آدمهایی است که در اثر حوادث ناشی از انقلاب و جنگ ، موقعیت های شغلی و نقش اجتماعی خود را از دست داده اند. عنصر تصادف در داستان "موج نارنجی" این مجموعه نقش تعیین کننده دارد.

این داستان که به جنگ نگاهی انتقادی دارد درباره آدم های ساده ای است که در شرایط بحرانی، هستی و تعادل خود را می بازند. ماجرای این داستان در ذهن کارمندی می گذرد که با پول بازخرید خدمت خود در دستگاه دولتی، با دوستش هدایت، یک تاکسی می خرد، اما پیش از آنکه تاکسی به نام او شود، هدایت بر اثر موج انفجار

(نام اولیه داستان-دنیای سخن 1367) کشته می شود و راوی با ذهنی پریش، آواره خیابانها می گردد. یاد هدایت و خاطره های وی همیشه با اوست. در شبی بارانی با زنی همراه می شود و اورا به خانه می برد. پیش از این هدایت برای او از زنی گفته بودکه در جنوب با او بوده، "یک کسی شاید شبیه همین زنی که چند لحظه قبل دیدم"، زن که چهار سال اسیر بوده است، از آشنایی اش با هدایت می گوید.

صد سال داستان نویسی ایران، حسن میرعابدینی، جلد 3، نشر چشمه، 1377

 

 

 

باورهای خیس یک مرده (درباره کتاب)

ناصر صبوری در روز تولد خود موفق می شود زمینی برای شرکت تعاونی اداره اش بگیرد و این تقارن سعد، با جشن کوچکی که همسرش برای او تدارک دیده است و هدایایی که دریافت می کند، فرخنده تر می گردد. در میان این هدایا کتابی است با چاپ سنگی (هدیه شده از طرف مادر) که به مرور زمان مورد توجه قرار می گیرد و نقشی عمده در زندگی وی ایفا می کند.

ناصر به عنوان رئیس هیات مدیره تعاونی، و عده ای دیگر از کارمندان، بلافاصله دست به کار ساختن زمینها می شوند اما دیری نمی گذرد که بی آبی مانع بزرگی بر سر راهشان می تراشد. ابتدا سعی می کنند چاهی حفر کنند اما بعد از چند متر حفاری ناامید می شوند، عاقبت پس از پرس و جوی فراوان شخصی را می یابند که مقنی باشی نامیده می شود و مدعی کراماتی است، و از او می خواهند چاه یا قناتی برایشان حفر کند. مقنی باشی که خود را صاحب منصب و سردسته مقنیان می داند، ظرف مدت کوتاهی چاه را به آب می رساند و ساختمان سازی کارمندان به انجام می رسد.

 

برهنه در باد (درباره کتاب)

مهرعلی جوانمرد (راوی) که در شهر کوچکی به عنوان سپاهی ترویج و آبادانی مشغول گذراندن خدمت وظیفه است با ستوانی به نام منصور مرعشی پاچناری که در ژاندارمری خدمت می کند و مردی لوطی مسلک و عیاش است دوست می شود و ماجراهایی را با هم می گذرانند. بعد از اتمام خدمت جوانمرد این دوستی خواه ناخواه قطع می شود و پانزده شانزده سال بعد این دو یکدیگر را در اداره بازنشستگی که جوانمرد در آنجا به کار مشغول است ملاقات می کنند. دو دوست قدیم با هم به شمال نزد خانواده جوانمرد که از بیم بمباران به شمال پناه برده اند می روند. از قضا پدرزن جوانمرد که سرهنگی بازنشسته و عاشق کارآگاه بازی است از آشنایان قدیم ستوان درمی آید اما هیچ به او خوشبین نیست و با اطلاعاتی که از سوابق او دارد، او را قاتل و جانی می داند. از این رو نیم شوخی نیم جدی شروع به بازجویی از ستوان می کند و ستوان نیز به خاطر حس ماجراجویی خود، پاکبازانه اعتراف می کند تا بخش های مبهم داستان های خیالی سرهنگ شکل بگیرد. از خلال این روایتها به نظر می رسد ستوان مردی بسیار ماجراجو با شخصیتی جالب است و زندگی اش مملو از آدم های عجیب و غریبی است که اگرچه ظاهرأ بعضی به دست او کشته شده یا شاید کشته نشده اند، اما به هر حال هیچ یک صادق و روراست نبوده اند. ستوان در پایان داستان سر از آسایشگاه روانی درمی آورد اما در آنجا نیز روحیه رندانه خود را دارد و جنونش با نوعی فرزانگی همراه است.

 

نشر مرکز

 

واقعیت و رویا

واقعیت و رویا، گفتگو با محمد محمدعلی داستان نویس معاصر، چهار نقد بر آثار او، سالشمار زندگی اش، کتابشناسی آثار، کتابشناسی نقد آثار، و نیز هفت تصویر از او را شامل می شود. اثر حاضر به همت علیرضا پیروزان، بین اردیبهشت 1381 تا مرداد 1382 فراهم آمده است. او کوشیده است کارش تلفیقی از روزنامه نگاری و مصاحبه، آمیزه ای از قدردانی و نقد و سرانجام ترکیبی از بحث های فنی و حرفهای ساده باشد. پیروزان، خصلت اصلی اغلب داستان های محمدعلی را حرکت در مرز میان واقعیت و رویا می داند.

از قعره تا روز اول عشق (ونكور كانادا، فروردين 1384) (درباره کتاب)

مجموعه ای است از یک گفتگوی جمعی با محمد محمدعلی به همراه چند نقد و نظر درباره داستان های او، و با توجه به پیشگفتار و زندگینامه و کتابنامه آثار نوعی شناخت نامه یا ویژه نامه درباره محمد محمدعلی محسوب می شود. این کتاب 120 صفحه ای در سال 2005 به کوشش فرامرز پورنوروز داستان نویس درونکوور به چاپ رسیده است.

به کوشش: فرامرز پورنوروز

 بررسی سیمای زن در رمانهای محمد محمدعلی (درباره کتاب)

کتاب بررسی سیمای زن در رمانهای محمد محمدعلی ۲۲۴ صفحه است، پنج فصل دارد، مبانی نظری فمینیسم-انواع نگرشهای فمینیستی-نگاهی اجمالی بر پیشینه زن در فرهنگ و ادب ایران-زندگینامه و آثار نویسنده-نقد فمینیستی آثار - فصول این کتاب هستند. نگاهی بسیار فنی و آکادمیک به فمینیسم و نقد با رویکرد فمینیستی بر آثار محمد علی مهمترین ویژگی این کتاب است.

صفحه نخست | بیوگرافی | فهرست آثار | مقالات | نقدها وگفتگوها | گالری عکس | تماس | English