محمدعلی، محمد
(متولد ۱۳۲۷ شمسی؛ تهران)
داستان نویس.
محمد محمدعلی، نویسنده و پژوهشگر ادبی، هفتم اردیبهشت ۱۳۲۷، در خیابان مولوی تهران به دنیا آمد. در غرب تهران، خیابان سلسبیل و هاشمی به دبستان رفت. اولین مشوق و مصحح دل‌نوشته‌های او، ترانه‌سرای رادیو ایران، محمود ثنایی با تخلص شهرآشوب، بود. در دورهٔ چهارسالهٔ دبیرستان مروی، نخست والیبالیست و سپس بازیگر نمایشنامه‌هایی شد که دکتر ایرج امامی کارگردانی می‌کرد. در همین دوره، به عضویت هیئت تحریریهٔ سالنامهٔ مروی درآمد و همچنین با نادر نادرپور، شاعر و نخستین سخنگوی کانون نویسندگان ایران، آشنا شد.
در سال تحصیلی ۱۳۴۷-۱۳۴۶، در مسابقات روزنامه‌نگاری مدارس با احراز مقام نخست، از وزیر آموزش‌وپرورش وقت، خانم فرخ‌رو پارسا، لوح تقدیر گرفت. محمدعلی دورهٔ نظام وظیفه را در سپاه ترویج و آبادانی و در روستاهای کُردنشین مرزی سردشت سپری کرد. سپس از دانشکدهٔ علوم سیاسی و اجتماعی لیسانس گرفت. در سال ۱۳۵۴، هم‌زمان با انتشار مجموعه‌داستان «درهٔ هندآباد گرگ داره» با نسرین کیهانی ازدواج کرد و به استخدام سازمان بازنشستگی کشوری درآمد. سال ۱۳۵۷ پس از انتشار مجموعه‌داستان «از ما بهتران»، به عضویت کانون نویسندگان ایران پذیرفته شد و یک سال بعد، در سال ۱۳۵۸، بازرس مالی، در سال ۱۳۵۹ حسابدار و سپس مسـؤل کمیته امورمالی کانون شد. از آذر ۱۳۵۹ سردبیری نشریه ادبی فرهنگی “برج” را به عهده گرفت. در سال۱۳۶۰ پس از یورش چماقداراها به کانون نویسندگان و بستن آن، محمدعلی همراه هوشنگ گلشیری و ناصر زراعتی جلسات داستان “پنجشنبۀ” را بر پا نمود که تا سال ۱۳۶۴ ادامه یافت و سپس همراه با جواد مجابی و محمد مختاری جلسات شعر “سه شنبه” را پایه گذاری کرد. در سال۱۳۶۹ با تشکیل مجدد جمع مشورتی کماکان انجام امور مالی کانون نویسندگان را به عهده داشت. انتشار مقاله “فراخوان فرزانگان” در مجله تکاپو و بازتاب آن در محافل روشنفکری در برپایی تجدید فعالیت کانون مؤثر بود. مشارکت فعال در تدوین متن مشهور “ما نویسنده‌ایم” در سال۱۳۷۳ و سپس همراهی با ۲۰ نویسنده و شاعر در سفر به ارمنستان و احتمال سقوط آن به دره حیران در سال ۱۳۷۵ از دیگر حوادث زندگی محمدعلی محسوب می شود.
محمدعلی در سال ۱۳۷۹ از طرف مجمع عمومی کانون نویسندگان برای امور حسابداریی انتخاب شد و سپس در سال ۱۳۸۰ جزو پنجاه نویسنده ای بود که از سراسر جهان به فستیوال بین المللی ادبیات برلین دعوت شد. او پس از بازنشستگی از وزارت علوم در سال 1381 در مؤسسه کارنامه به تدریس داستان نویسی پرداخت و همراه منوچهر آتشی، بار دیگر مجله کارنامه را فعال کرد. او با انتشار کتاب های اسطوره ای “آدم و حوا”، “مشی و مشیانه”، “جمشید و جمک” بحث رمان پژوهشی را مطرح کرد.
محمدعلی دو روز پیش از انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۸۸ به‌همراه همسرش به کانادا رفت تا کنار فرزندانش باشد. او در شهر ونکوور کارگاه‌های هفتگی داستان‌نویسی دایر کرد و مشغول تدریس داستان‌نویسی شد. محمد محمدعلی، روز ۱۴ سپتامبر ۲۰۲۳، برابر با ۲۳ شهریور ۱۴۰۲، درگذشت. پیکر او در آرامگاه کپیلانو ویو در بخش وست ونکوور به خاک سپرده شد.
تمام آثار محمدعلی بارها به چاپ رسیده است و منتقدان، آثار این نویسنده را واقع‌گرا با گرایش به نوعی سمبولیسم، چندصدایی و عدم قطعیت در روایت ارزیابی کرده‌اند.
کتاب‌شناسی آثار محمد محمدعلی
داستان، رمان
- درهٔ هندآباد گرگ دارد، ۱۳۵۴، مجموعه داستان.
- از ما بهتران، ۱۳۵۷، مجموعه داستان.
- بازنشستگی، ۱۳۶۴، مجموعه داستان.
- رعد و برقِ بی‌باران، ۱۳۷۰، رمان.
- نقش پنهان، ۱۳۷۰، رمان.
- باورهای خیسِ یک مرده، ۱۳۷۶، رمان.
- پنج سال قبل از ۱۹۸۵، ۱۳۷۸، سفرنامه.
- دریغ از روبه‌رو، ۱۳۷۸، مجموعه داستان.
- چشم دوم، ۱۳۸۲، مجموعه داستان.
- برهنه در باد، ۱۳۷۹، رمان.
- آدم و حوا، ۱۳۸۱، رمان پژوهشی.
- جمشید و جمک، ۱۳۸۵، رمان پژوهشی.
- مَشی و مَشیانه، ۱۳۸۶، رمان پژوهشی.
- قصهٔ تهمینه، ۱۳۸۹، رمان پژوهشی.
- جهان زندگان، ۱۳۹۴، رمان.
- خطابه‌های راه‌راه: داستانی ناتمام، ۱۴۰۲، رمان.
پژوهش، نقد
- از کیومرث تا همای: قصه‌های شاهنامه به روایت محمد محمدعلی، ۱۳۹۴، پژوهش.
- جستاری در فرهنگ «وغ‌وغِ ساهاب»، ۱۳۹۵، نقد ادبی.
گفت‌وگوها، مقالات و مصاحبه‌ها
- گفت‌وگو با محمود دولت‌آبادی، احمد شاملو و مهدی اخوان ثالث، ۱۳۷۲، مصاحبه.
- شاملویی که من می‌شناختم، ۱۳۹۲، گفت‌وگو و مقاله.
کتاب‌های گفت‌وگو
یادگاری روی دیوار دیگران، ۱۴۰۳، مجموعهٔ مقالات و گفت‌وگوها با بهاره دهکردی.
واقعیت و رؤیا، ۱۳۸۳، مصاحبه با علیرضا پیروزان.
از قعر دره تا سه‌گانهٔ «روز اول عشق»، ۲۰۰۵، به کوشش فرامرز پورنوروز.
واقعیت و رؤیا ۲، ۱۴۰۰، مصاحبه با بهاره دهکردی.